RAKI ASLAN SÜTÜ VE UZO
1. Rakı Arapça “arak (ter)” sözünden gelmektedir.
2. Türk Rakısı ancak 2009 yılında tescil oldu.
3. “Aslan Sütü” sözü ilk kez Evliya Çelebi’nin Seyahatname ’sinde geçiyor.
4. Yunan “Ouzo”sunun adı Türkçe “Üzüm”den gelmektedir.
1. Rakı sözcüğünün “Araki” sözcüğünden türemiştir.
Araki, Arapça “Arak”tan (Earaq) türeyen bir sözcük, “ter” anlamına geliyor. Yani, vücudun dışa attığı minicik su kütlesi; damla. Rakı, damıtılırken imbikten ter gibi damlamasından olmalıdır. Rusça votka-“minik su” sözcüğü de damıtma sırasında oluşan “damlacık-ter” anlamında olmalıdır. İri, uzun taneli ve kalın kabuklu “Razaki” üzümünden de geliyor olma olasılığı da vardır.
2. Türk Rakısı ancak 8 Aralık 2009 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan kararla tescillenmiştir.
Buna göre:
“Rakı, özgün karakterini Türkiye’de yetişen üzüm ve anasondan alır. Rakı, ana hammaddesi kuru üzüm, yaş üzüm veya her iki üzümün birlikte kullanılmasıyla üretilen ve baskın aromasını anason tohumundan distilasyon esnasında alan geleneksel bir içkidir. İç tüketime sunulan distile alkollü içkinin yaklaşık %85’i, ihraç edilen distile alkollü içkinin ise %95’i rakıdır.
Alkollü içkiler içinde rakının en belirgin özelliği, içerdiği anason tohumundan gelen anason eteri yağıdır.
Rakının diğer anasonlu distile alkollü içkilerden ayırt edici özelliği, üretiminde Türkiye’de yetiştirilen anason bitkisi tohumunun (Pimpinella Anisum) kullanılmasıdır.
Anason, rakının aromatize edilmesinde rol oynayan temel hammaddesidir.
Tüketime sunulan rakının hacmen alkol miktarı en az % 40 olmalıdır.”
3. Rakı’ya ilk kez Evliya Çelebi “Aslan Sütü” demiştir.
Evliya çelebi (1611-1682) Seyahatnamesinde (1.kitap-2.cilt, sayfa 661) İstanbul’da birçok semtte meyhane olduğunu yazar, ama özellikle Galata’daki meyhaneleri ve buradaki şarap çeşitlerini teker teker sayar. O zamanki Galata’daki (Galatasaray, Beyoğlu) meyhanelerde incir, vişne, hurma, dut, hardal, ıhlamur, karanfil, tarçın vs. vs. 45 adet alkollü içecek ve 300 tür keyif verici (rakamlar biraz abartılı gibi!) olduğunu yazar. Bahsettiği “Arpa suyu” satan bir meyhane de birahane, bunun yanı sıra saydıklarından “Rakı Şarabı” veya “Anason Arakı” bugünkü rakı olabilir.
Rakının etkisini de şöyle açıklar: “ İçen canların canına can verip cansız iken arslanca ve mertçe cunbüşe başlayıp utanmaz olur. Gerçekten İçenler Arslan Sütü demişler. “
“ Yara yalvarmağa bir kimse hicab etse heman
Bir kadeh mey kişinin cümle hicabın götürür”. (sayfa 664)
(Yara yalvarmağa bir kimse cesaret etse hemen / Bir kadeh içki tüm utangaçlığını götürür)”.
4. Uzo adının etimolojik kökeni için 3 olasılık var: Bunlardan en kuvvetli ihtimal Türkçe Üzüm’ün “Uzo” olma olasılığıdır. Veya İtalyanca “uso Massalia”-” Marsilya’da kullanılan “ki bu zorlama görünüyor, veyahut da Grekçe ozo-koku’dan geliyor, denmektedir. Burada en kuvvetli ihtimal Türkçe üzüm’dür. Bunun nedeni de uzo ustalarının Osmanlı olmaları ve ilk imbiklerin İstanbul’dan götürülmüş olmasıdır. Grekçe’deki meze adlarından da rakı kültürünün Türklerden kopyalandığı apaçıktır.
Uzo’nun ilk yapılışı ile ilgili 2 yer gösterilmektedir: 1881 yılında İstanköy (Kos) adasında ilk kez Kirios Stavrakis adındaki bir Osmanlı subayı tarafından imal edilmiştir. Veya 1860 yılında Midilli (Lesbos) adasında İstanbul’dan getirilen bakır imbiklerde Barbayannis adındaki bir Osmanlı doktoru tarafından yapılmıştır. Kurtuluş Savaşı’ndan sonra, Anadolu’dan Yunanistan’a göçen rakı ustaları Midilli’de toplanmış burada Barbayanni’yi üretmeye devam ederek onu Yunanistan’ın en ünlü rakısı yapmışlardır. (Türk rakısına en yakın rakıdır).
Uzo ile rakı arasında tiryakiler için ciddi fark vardır: Uzo daha yumuşak aromalı, daha rahat içimli ve hafiftir. Rakı kısaca aslanlara layık “Aslan Sütüdür”. Türk Rakısı Anadolu’nun, en değerli tadlarından, varlıklarındandır.
RAKI – ARAKİ
* Türkiye’de şarap 20.yy’ın başlarından itibaren yerini rakıya bırakmıştır.
* Eskiden “rakı içene” “Araknuş” (rakı tutkunu) denirdi. (Badenuş: İçki tutkunu)
* Rakı kişilikli bir içkidir. Sofrasıyla, sohbetiyle, mezesiyle, karafıyla, bardağıyla özen ister. Çok yavaş
sindire sindire muhabetle içilir. Diğer içkilere göre içim süresi çok daha uzundur.
* Bu uzun, zahmetli ve keyifli içiş ritüeli belki de rakının uluslararası bir içki olmasındaki en önemli
engeldir.
* Şarapta yemek belirleyicidir. Yani yenen yemeğe göre şarap seçilir, ama rakıda rakı belirleyicidir. Önce
rakı seçilir onunla gidecek mezeler, yemek de sonra seçilir. Orkestra şefi rakıdır. Aslında yemeğin de
önemi olmayabilir. Yeter ki dost sofrası rakılı olsun.
* Anason (Pimpinella anisum); Burdur, Denizli, İzmir civarlarında yetişir. Maydanozlar familyasındandır. 15-20 cm boyunda tüylü, beyaz çiçekli ve otsu bir bitkidir.
* Dünya piyasasında anasonlu birçok içki bulunur: Fransız Ricard, Pastis 51, Casanis, Pecanis, Pernod gibi
* Rusya’da anasonlu votka da vardır.
* Boğma rakı; Adana, G.Antep K.Maraş vs. illerde hurma, incir, dut, erik gibi meyvelerden yapılır. Alkol
derecesi yüksek ama anosun içermez.
* Daha önceleri şeftali, nar dut rakıları vardı, üretimden kaldırıldı.
* Araga: Kısrak sütünden yapılan Kımız Rakısıdır.
* Afrika ve Asya’da üretilen (çeşitli) damıtık içkilere de arak adı verilir.
* Bugün Irak’ta, özellikle Türkmenlerin yoğun olarak yaşadığı Kerkük bölgesinde, kuru üzümden elde edilen
ve anasonlu damıtık alkollü bir içkiye de “Arak” denilmektedir.
* Bugünün rakı bardağı eski limonata (şerbet) bardağıdır (18 cl hacimlidir). Grekler eskiden bizim çay bardaklarında uzo içerken, bugünlerde birçok yerde onlar da ince rakı bardağımızı (bazı yerlerde bol buz koymak için daha büyüklerini) kullanmaya başladılar.
* Eskiden rakı sek içilir, üstüne küçük bir yudum su alınırdı. Bugünlerde su ile karıştıranlar çoğunluktadır.
* Rakıya buz konmaz, soğuk su olmazsa; o zaman önce rakı sonra biraz su konarak karıştırılır, böylece rakının kristalize olması önlenir. Sonra konan buz sürekli çalkalanarak buz suyunun hemen rakıya karışması sağlanmalıdır.
Rakı arasında çay içilmesine usta içiciler kesinlikle karşı çıkmaktalar. Geleneksel rakı içme adabına aykırı bulmaktalar, zamanla dejenere olma tehlikesine dikkat çekmekteler.
