DEVE GÜREŞİ FESTİVALİ: GELENEK Mİ, ŞOV MU?
Deve güreşi, özel olarak yetiştirilen erkek develerin belirli kurallar çerçevesinde yaptıkları güreşlere verilen isimdir. Başta Ege, Akdeniz ve Marmara bölgeleri olmak üzere, Yörük kültürünün önemli bir parçası olan bu gelenek, her yıl binlerce insanın ilgisini çekmeye devam etmektedir.
Güreşler, ayak, orta, başaltı ve baş olmak üzere dört farklı kategoride düzenlenir. Galibiyet, rakibi bağırtarak, kaçırtarak veya yere yatırarak elde edilir. Geleneksel olarak kış aylarında yapılan güreşlerde kazanan devenin sahibi, bir halı ile ödüllendirilir.
Deve Güreşinin Tarihçesi
Deve güreşlerinin tarihi 19. yüzyılın başlarına kadar uzanır. O dönemde İzmir’den gelen kervanlar, İncirliova’da (eski adıyla Karapınar) konaklarken, yük taşımayan develerin birbirleriyle oynadığı gözlemlenmiştir. Zamanla, deve sahipleri bu doğaçlama oyunları organize ederek bir gelenek haline getirmiş ve deve güreşleri toplumsal bir eğlenceye dönüşmüştür.
İlk zamanlarda sadece deve sahipleri arasında yapılan güreşler, zamanla bir halk festivaline dönüşmüş ve adeta bir bayram havasında kutlanmaya başlamıştır. Bugün, develer “pehlivan” olarak adlandırılmakta ve cazgırlar tarafından anons edilmektedir.
Deve Güreşinin Kültürel Önemi
Deve güreşlerinin temel amacı toplumsal dayanışmayı güçlendirmek ve kültürel mirası yaşatmaktır. Ayrıca, bu organizasyonlar sayesinde bazı sosyal projelere ve yardım kuruluşlarına kaynak sağlanmaktadır.
Güreş develerine “Tülü” adı verilir. Tülüler, Buhur (çift hörgüçlü) ve Yoz (tek hörgüçlü) develerin çiftleşmesiyle elde edilen melez erkek develerdir. Güreşçi develer, “Savran” adı verilen özel bakıcılar tarafından yetiştirilir. Tıpkı yarış atlarında olduğu gibi, deve güreşlerinde de soy takibi yapılır ve başarılı güreşçilerin soyundan gelen develer tercih edilir.
Güreş öncesinde, develer renkli keçeler, nakışlı örtüler, boncuklar ve deniz kabuklarıyla süslenir. Ayrıca, güreşçi develer özel bir beslenme programına tabi tutulur. Arpa, burçak, üzüm ve yulaf gibi besinlerle güçlendirilir ve güreş dönemine kadar yük taşımaları yasaklanır.
Güreşlerin Kuralları ve Organizasyonu
Güreşler geniş alanlarda yapılır ve davul-zurna eşliğinde büyük bir coşku ile izlenir. Organizasyonun düzenini sağlamak amacıyla:
Orta hakem güreşi yönetir,
Masa hakemleri sonuçları değerlendirir,
Müteşekkirler (10 kişilik ekip) güreş düzenini korur,
Urgancılar (2 grup halinde) gerektiğinde develeri ayırır,
Ağız bağlayıcıları (3-4 kişilik ekip) develerin güvenliğini sağlar.
Güreşlerde sağ taraftan saldıran deveye “sağcı”, sol taraftan saldıran deveye “solcu” denir. Rakibinin sırtını yere getiren, kaçıran veya güreşe devam etmeyen deve yenik sayılır.
Deve Güreşleri Gelenekten Uzaklaşıyor mu?
İlimizde 19. yüzyılın ortalarından beri deve güreşleri yaygın olarak yapılmakta ve önemli bir festival haline gelmiştir. Gelenekselleşen bu etkinlik, ilçemizin en önemli kültürel değerlerinden biridir. Ancak, son yıllarda deve güreşleri siyasi bir şova dönüşmüştür.
Başta milletvekilleri, belediye başkanları ve siyasi partilerin yerel yöneticileri, bu festivalleri kendi çıkarları doğrultusunda kullanmaktadır. Asıl odak noktası kültürel mirasın yaşatılması ve toplumsal dayanışmanın artırılması olması gerekirken, bazı yöneticiler bu etkinlikleri kendilerini parlatmak için bir araç haline getirmektedir.
Bunlar kim mi? Bize sormayın, festivalleri izleyin…
> “Politika, insanların farklılıklarını birleştirme ve ortak bir gelecek inşa etme sanatıdır.”
Angela Merkel
