KARADENİZ’İN SESİNDEN SONRA: BİR YOKLUĞUN AKUSTİĞİ
FATMA ÇANAKÇI
İnsan, bazı sesleri yalnızca duymakla kalmaz; o sesler, zamanın içinden geçerek belleğin en derin katmanlarına yerleşir. Ve öyle anlar olur ki, o ses artık bir sanatçının değil, bir coğrafyanın, bir kültürün, hatta bir ruh halinin taşıyıcısı haline gelir. İşte tam da bu yüzden, Karadeniz’in hırçın dalgalarıyla yoğrulmuş bir sesin susması, yalnızca bir sanatçının kaybı değil; kolektif hafızanın bir katmanının eksilmesidir.
Bugün, onun yokluğunun birinci yılında, bir sesin ardından değil; bir anlamın, bir direnişin, bir kimliğin ardından konuşuyoruz.
Ben de o coğrafyanın bir evladı olarak… Akçaabat’ın rüzgârını solumuş, Trabzon’un yağmurunda ıslanmış, Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin taş duvarları arasında aklımı eğitirken, yüreğimi de Karadeniz’in o bitmeyen türkülerine teslim etmiş biri olarak yazıyorum bu satırları. Çünkü bazı insanlar vardır; onları anlamak için sadece dinlemek yetmez, aynı toprağa basmak, aynı rüzgârı hissetmek gerekir.
Onun sesi, sadece bir müzik icrası değildi. O ses, Karadeniz’in dik yamaçlarında tutunmaya çalışan insanların inadını, horonun ritminde saklı başkaldırıyı ve türkülerde yankılanan hüznü taşıyordu. Akademik bir bakışla ifade edecek olursak; onun sanatı, yerel olanın evrensele açılan kapısıydı. Folklorik unsurların modern yorumla harmanlandığı, sosyolojik bir anlatının müzikle vücut bulduğu bir yapıydı bu.
Bir inşaat mühendisi olarak öğrendiğim en temel gerçeklerden biri şudur: Bir yapı, yalnızca görünen malzemelerden ibaret değildir. Onu ayakta tutan, çoğu zaman gözle görülmeyen taşıyıcı sistemlerdir. İşte onun sanatını düşündüğümde, bu analoji zihnimde kendiliğinden kurulur. Çünkü o, görünürde bir sanatçıydı; ama aslında bir kültürün taşıyıcı kolonu, bir halkın duygusal mühendisiydi.
Onun yokluğu, tıpkı bir yapının kritik bir kolonunun kaybı gibi hissediliyor bugün. Yıkılmadık belki… Ama eksildik.
Karadeniz insanı bilir; hüzün de coşku kadar içtendir. Gülerken gözleri dolar, oynarken içi titrer. Onun türkülerinde de bu çift katmanlı duygu hep vardı. Ne tam bir neşe, ne de bütünüyle bir keder… Arada, insan olmanın o en gerçek hali.
Bugün geriye dönüp baktığımızda, aslında bir sanatçının değil; bir dönemin, bir ruh halinin ve bir direniş biçiminin kaybını yaşıyoruz. Çünkü o, sadece şarkı söylemedi; düşündürdü, hatırlattı, sorgulattı. Belki de en önemlisi, unutturmamaya çalıştı.
Akademik literatürde “kültürel süreklilik” diye bir kavram vardır. Bir toplumun değerlerini, kimliğini ve hafızasını nesilden nesile aktarabilme kapasitesini ifade eder. İşte o, bu sürekliliğin yaşayan örneklerinden biriydi. Ve şimdi, onun ardından bu sorumluluk, o sesi anlayanlara, hissedenlere düşüyor.
Bir hemşehrisi olarak değil sadece… Aynı yaş kuşağını paylaşan, aynı dönemin sancılarını yaşamış bir birey olarak söylüyorum: Onun yokluğu, kişisel bir kaybın ötesinde; kuşaklar arası bir boşluk yaratmıştır.
Ama her kayıp, aynı zamanda bir hatırlama biçimidir.
Bugün onu anmak, sadece geçmişe bakmak değildir. Onu anlamak; Karadeniz’i, bu ülkenin çelişkilerini, sevinçlerini ve direncini yeniden okumaktır. Çünkü bazı insanlar ölmez… Onlar, ses oldukları coğrafyada yankılanmaya devam ederler.
Ve Karadeniz’de yankı, asla tek başına kalmaz.
