🕯️⛪ NOEL BABA NASIL KAÇIRILDI? (1087)
📜 Kutsal Nakil mi, Kutsal Gasp mı?
✍️ Celal Küçük – Araştırma Yazısı
Aziz Nikolaos’a ait kemiklerin Likya’nın kadim kenti Myra’dan (Demre) kaçırılarak İtalya’nın Bari kentine götürülmesi, Orta Çağ Hristiyan dünyasının en tartışmalı olaylarından biridir. Latin kaynakları bu eylemi “Translatio” (kutsal nakil) olarak adlandırıp meşrulaştırmaya çalışırken, Bizans dünyası aynı olayı “Furta Sacra” (kutsal gasp) olarak tanımlar. Yani bir taraf için “kurtarma”, diğer taraf için açık bir kutsal talan söz konusudur. ⚖️
⛪ Aziz Nikolaos Kimdir, Neden Bu Kadar Önemlidir?
Aziz Nikolaos, 4. yüzyılda Likya bölgesinde, Myra’da piskoposluk yapmış; ölümünün ardından mezarı kısa sürede bir hac merkezine dönüşmüştür. Ona atfedilen mucizeler sayesinde Nikolaos, 4–7. yüzyıllar arasında Akdeniz dünyasının en tanınmış azizlerinden biri haline gelir.🌊✨
9–11. yüzyıllarda Nikolaos kültü Batı Avrupa’ya yayılır; denizcilerin, tüccarların ve çocukların koruyucu azizi olarak kabul edilir. Bu ün, Bari kentinin iştahını kabartır. Barililer, kemiklerin kendi şehirlerinde bulunmasının kenti koruyacağına ve ekonomik-siyasal önemini artıracağına inanır. 💰⚓
🚢 1087: Planlı Bir “Nakil”
1087 yılında, çoğu denizci ve tüccar olan 47 kişilik bir grup, Myra’ya gelir. Olaydan hemen sonra Bari’de kaleme alınan “Translatio Sancti Nicolai – Aziz Nikolaos’un Nakli” adlı metin, bu grubun eylemini ayrıntılarıyla anlatır. Ancak bu anlatı, tamamen Barililerin bakış açısını yansıtır.
Bizans metinleri ise başka bir gerçeğe işaret eder:
📌 Mezar, yerel din adamlarının onayı olmadan açılmıştır.
📌 Kemikler aceleyle, seçilerek ve parçalanarak alınmıştır.
📌 Bu bir nakil değil, zorla el koymadır.
⚔️ Malazgirt Bahane Edildi
Latin kaynaklar, Türklerin 1071 Malazgirt Zaferi sonrası Anadolu’ya yayılmasını gerekçe göstererek Myra’daki kutsalın “tehlike altında” olduğunu iddia eder. Bu iddiaya dayanarak “Translatio” kararı alındığı savunulur.
Hatta Aziz Nikolaos’un bu taşınmaya mucizevi işaretlerle onay verdiği yönünde öyküler uydurulur. 🧙♂️✨
Oysa tarihsel gerçekler bu iddiaları doğrulamaz.
❗ Furta Sacra: Kutsalın Mekânla Bağı
Bizans düşüncesine göre bir azizin kutsallığı, bulunduğu mekânla birlikte anlam kazanır.
🕯️ Aziz Nikolaos’un kutsallığı Myra ve çevresiyle bütünleşmiştir.
Kemiklerin Myra’dan alınması, yalnızca fiziksel bir yer değişikliği değil; kutsal düzenin bozulmasıdır. Tarihçi Patrick J. Geary, bu olayı şöyle tanımlar:
“Bari olayı, Orta Çağ’daki kutsal emanet gaspının en açık ve en iyi belgelenmiş örneklerinden biridir.”
🏛️ Bari Ne Kazandı?
Bu gaspın sonuçları yalnızca dinsel değildir:
🔹 Hac ekonomisi oluştu
🔹 Bari, Akdeniz ticaretinde güç kazandı
🔹 Kent, bir aziz kültü etrafında yeniden inşa edildi
Yani kutsal emanet, siyasal ve ekonomik bir araca dönüştürüldü.
📌 Tarih Ne Söylüyor?
Latinlerin ileri sürdüğü gerekçeler tarihsel olarak zayıftır:
❌ Myra, 11. yüzyılda terk edilmiş bir kent değildir
❌ Aziz Nikolaos Kilisesi aktif ve güçlü bir ibadet merkezidir
❌ Selçukluların Hristiyan kutsal alanlarını yok ettiğine dair hiçbir kanıt yoktur
Bu veriler ışığında “koruma amacıyla taşıma” savı çökmektedir.
📢 Olan biten bir gasptır, kültürel hırsızlıktır.
🏺 Günümüze Not
Dönemin Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay, Aziz Nikolaos’un kemiklerinin iadesiyle ilgili olarak:
“Şu ana kadar resmi bir talep bulunmamaktadır”
ifadelerini kullanmıştır.
Ayrıca hatırlatmak gerekir ki 1087 yılında bölgede hâkim bir Türk devleti yoktur. Bu da ileri sürülen gerekçelerin tarihsel dayanağını daha da zayıflatmaktadır.
Noel Baba olarak bilinen Aziz Nikolaos’un kemikleri, 1087’de kutsallık kılıfı altında Myra’dan alınmış; bu olay tarihe kutsal gasp olarak geçmiştir. Tarih, kutsalın değil gücün ve çıkarın kazandığını kayda almıştır.
