ÖZEL HABER | İNŞAAT MÜHENDİSİ FATMA ÇANAKÇI UYARIYOR: İSKÂN ALMAK BİNAYI ÖMÜR BOYU GÜVENLİ KILMAZ!

Binalar iskân aldıktan sonra da denetlenecek! Bina Kimlik Sertifikası bulunan yapılar için beş yılda bir kontrolün yasal dayanağı 2022’de oluşturuldu. Bakanlığın 1 Ocak 2027 tarihini öngören yönetmelik taslağı ise yeniden gündemde. Peki hangi binalar denetlenecek, kolon kesenleri ve projeye aykırı değişiklik yapanları ne bekliyor?
FATMA ÇANAKÇI/İZMİR – Türkiye’nin deprem gerçeği, yapı güvenliğinin yalnızca inşaat aşamasında değil, binanın kullanım süresince de korunmasını zorunlu kılıyor. Bir binanın tamamlanması, iskân alması ve sahiplerine teslim edilmesi, yapı güvenliği sorumluluğunun sona erdiği anlamına gelmiyor. Özellikle sonradan yapılan bilinçsiz müdahaleler, başlangıçta projeye uygun inşa edilmiş binaları dahi ciddi risklerle karşı karşıya bırakabiliyor.
Son günlerde sosyal medyada yayılan, 2021 yılından sonra yapılan binalarda iskân sonrasında gerçekleştirilen değişikliklerin 1 Ocak 2027 itibarıyla şikâyet beklenmeden denetleneceği yönündeki paylaşımlar da bu konuyu yeniden gündeme taşıdı.
Ege’den Medya Haber olarak konuyu inşaat mühendisliği ve mevzuat açısından ele aldık. İnşaat Mühendisi Fatma Çanakçı’nın özel değerlendirmesiyle, kamuoyunda dolaşan bilgilerin hangilerinin doğru olduğunu, hangi ayrıntıların eksik aktarıldığını inceledik.
DENETİMİN YASAL DAYANAĞI 2022’DE OLUŞTURULDU
Binaların iskân sonrasında da periyodik olarak denetlenmesine ilişkin düzenleme yeni değil.
7410 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’a Ek Madde 1 eklendi. 15 Haziran 2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan bu düzenlemeyle, Bina Kimlik Sertifikası alan yapıların sertifikanın asılmasını takip eden beşer yıllık dönemlerde yapı denetim kuruluşlarınca denetlenmesi hükme bağlandı.
Dolayısıyla beş yılda bir denetim sisteminin kanuni temeli 2022 yılında oluşturuldu. Bugün konuşulan 2027 tarihi ise bu hükmün uygulama esaslarını belirleyen yönetmelik çalışmasıyla ilgili.
1 OCAK 2027: KESİNLEŞMİŞ TARİH Mİ, YÖNETMELİK TASLAĞI MI?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının hazırladığı yönetmelik taslağında 1 Ocak 2027 tarihi yürürlük tarihi olarak öngörülüyor.
Taslağın kapsamına, 23 Haziran 2021 tarihi ve sonrasında yapımı tamamlanarak Bakanlık tarafından Bina Kimlik Sertifikası asılan yapılar giriyor.
Ancak burada önemli bir hukuki ayrıntı bulunuyor: Taslakta yer alan tarih, yönetmeliğin Resmî Gazete’de yayımlanarak kesinleştiği anlamına gelmiyor. 15 Kasım 2026 itibarıyla bu yayımı doğrulayamadık.
Bu nedenle sosyal medyada 1 Ocak 2027 tarihinin kesinleşmiş bir uygulama tarihi gibi sunulması doğru değil.
Ayrıca düzenleme, 2021 sonrasında yapılmış bütün binaları otomatik olarak kapsayan genel bir denetim kararı olarak değerlendirilmemeli. Esas alınan ölçüt Bina Kimlik Sertifikası.
FATMA ÇANAKÇI’NIN DİKKAT ÇEKTİĞİ ASIL KONU: TAŞIYICI SİSTEME MÜDAHALE
Yapı güvenliği bakımından en kritik konulardan biri, binanın inşaatı tamamlandıktan sonra yapılan müdahaleler.
Bir yapının taşıyıcı sistemi, mühendislik hesaplarına ve onaylı projeye göre oluşturulur. Kolonlar, kirişler, perdeler ve diğer taşıyıcı elemanlar birbirinden bağımsız parçalar değil, binanın bütün olarak deprem ve diğer yükler karşısındaki davranışını belirleyen bir sistemin bileşenleridir.
Bu sistemde sonradan yapılacak bilinçsiz değişiklikler, binanın başlangıçtaki mühendislik özelliklerini değiştirebilir.
Özellikle;
- Kolon ve kirişlerin kesilmesi veya zayıflatılması,
- Taşıyıcı duvarların kaldırılması,
- Zemin katlarda projeye aykırı değişiklikler yapılması,
- Kaçak kat veya ilave alan oluşturulması,
- Çatı ve bodrum alanlarının projeye aykırı kullanılması
yapı güvenliği açısından ciddi riskler oluşturabilir.
İşte periyodik denetim sisteminin önem kazandığı nokta da burası. Amaç, yalnızca binanın geçmişte hangi şartlarda inşa edildiğini kontrol etmek değil, kullanım sürecinde ortaya çıkabilecek aykırılıkları da tespit edebilmek.
HER TADİLAT YASAK DEĞİL, HER MÜDAHALE DE MASUM DEĞİL
Vatandaşların özellikle dikkat etmesi gereken ayrım burada.
Evde boya yapılması, mutfak dolaplarının değiştirilmesi veya olağan bakım ve onarım işleriyle binanın taşıyıcı sistemine müdahale edilmesi aynı şey değil.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 21. maddesi uyarınca bazı yapı değişiklikleri ruhsata tabi. Taşıyıcı unsurları etkilemeyen belirli bakım ve onarım işleri ise ruhsat istisnası kapsamında bulunuyor.
Dolayısıyla sosyal medyada dolaşan “İskân sonrasında yapılan bütün değişiklikler denetlenecek” ifadesi, düzenlemenin gerçek kapsamını tam olarak yansıtmıyor.
Denetimlerde esas olan, yapının onaylı projesine uygunluğu ve güvenliğini etkileyen müdahaleler.
ŞİKÂYET BEKLENMEDEN DENETİM YAPILABİLECEK
Bakanlığın yönetmelik taslağında denetimlerin elektronik ortamda görevlendirilecek yapı denetim kuruluşları tarafından gerçekleştirilmesi öngörülüyor.
Bu sistemde denetim için mutlaka bir vatandaşın şikâyette bulunması gerekmeyecek. Kontrol formunda binanın kat sayısı, taban alanı, taşıyıcı elemanları, yangın merdiveni, sığınağı, asansörü, kullanım amacı ve yapısal hasar belirtileri gibi başlıklar yer alıyor.
Tespit edilen uygunsuzlukların fotoğraf ve video kayıtlarıyla belgelenmesi ve ilgili idareye bildirilmesi öngörülüyor. Aykırılığın niteliğine göre yürürlükteki imar mevzuatı kapsamında işlem yapılabilecek.
İSKÂN BİR SON NOKTA DEĞİL, YAPI GÜVENLİĞİ SÜREKLİLİK İSTER
Bir binanın iskân alması, o yapının sonraki yıllarda yapılacak her türlü müdahaleye karşı güvenli kalacağını garanti etmez.
Deprem güvenliği yalnızca müteahhidin, yapı denetim kuruluşunun veya projeyi hazırlayan mühendislerin sorumluluğuyla sınırlı bir konu da değildir. Binayı kullananların ve bağımsız bölüm sahiplerinin de taşıyıcı sisteme zarar verebilecek müdahalelerden kaçınması gerekir.
İnşaat mühendisliği açısından temel gerçek şudur: Bir binanın güvenliği, yalnızca nasıl inşa edildiğine değil, kullanım süresince nasıl korunduğuna da bağlıdır.












































