HÜSEYİN ASAR YAZDI – DİJİTAL KENT ARŞİVİ

Aydın Dijital Kent Arşivi

Kentler; kendi sınırları içerisinde kendi değerleri ile inançları olan ve belirli sosyal ilişkiler sistemiyle oluşmuş yerleşim yerleridir. Kentler, tarihsel süreç içerisinde büyüyüp gelişen ve kendine has tarihsel özgünlüğe sahip yapılardır. Her kentin kendine özgü bir tarihi, bu tarih içinde oluşmuş bir kültürü vardır. Kent arşivi, tarihsel süreç içerisinde kendi kültürünü en iyi ve açık şekilde göz önüne seren önemli merkezlerdir.

Kent kimliği oluşturma ve kentli bilinci yaratabilme açısından, çevresiyle birlikte kentin hafızası demek olan dijital kent arşivlerinin kurulması, son derece önemli ve işlevseldir. Bu arşivlerde, geçmişten gelen her türlü materyalin derlenmiş olarak barındırılması amaçlanmaktadır. Ancak, dijital kent arşivleri sadece depo olarak algılanmamalı ve her an dünyadan ziyaretçiler tarafından görülebilecek yerler olmalıdır.

Ülkemizde Atılım Üniversitesinin bir ilk olarak hayata geçirdiği Ankara Dijital Kent Arşivi, bu konuda çalışma yürüten kurumlara örnek olmaktadır. Atılım Üniversitesi bünyesinde kurulan Kadriye Zaim Kütüphanesinin bir parçası olarak hayata geçen Dijital Kent Arşivi, Ankara hakkında çalışma yürüten araştırmacıların neredeyse tek adresi olmuş durumda.

Kendisiyle görüşme fırsatı bulduğumuz Ankara Atılım Üniversitesi Kadriye Zaim Kütüphanesi Müdürü Osman Kutlu, şu ana kadar yirmi binin üzerinde farklı türlerde materyal derlediklerini söylerken, kurdukları Ankara Dijital Kent Arşivi’nin birçok kuruluşa önayak olduğunu söyledi.Osman Kutlu, Farklı türlerde 20 binin üzerinde materyalin araştırmacılar için önemli bir kaynak oluşturduğunu söyleyerek Dijital Kent Arşivi konusunda çalışma yapacaklara ellerinden gelen yardımı yapacaklarını özellikle vurguladı.

Ankara Dijital Kent Arşivi’nin kuruluş amacını anlatan Ankara Atılım Üniversitesi Kadir Zaim Kütüphanesi Müdür Osman Kutlu, “Ankara ili sınırları içerisinde bulunan somut/somut olmayan kültürel miras materyallerinin derlenmesi, sınıflandırılması, tanımlanması, dijitalleştirilmesi, vb gibi teknik işlemler sonrasında kullanıcıların hizmetine sunulması için Ankara Dijital Kent Arşivi’nin kurduk. 2005 yılında kurulan Ankara Dijital Kent Arşivi, serüvenine yaklaşık dört yüz adet materyal ile başladı. Sonrasında Tüzel kişilerden ve kurumlardan gelen bağışlarla her geçen gün materyal sayısı artmaya başladı. Şuan yaklaşık 20 bine yakın materyalimiz var” diye konuştu.

Arşive ilginin oldukça yüksek olduğunu belirten Kutlu; “Bildiğiniz gibi kütüphaneler sadece kitap ödünç alma veya ders çalışma ortamı değil, aynı zamanda bulunduğun kentin kültürel değerlerinin de korunduğu ve erişime sunulduğu bilgi merkezleridir. Bu bağlamda da Atılım Üniversitemizdeki Ankara Dijital Kent Arşivi kurum içinde de ilgi çekmeye başladı. Öğrencilerin birçoğu buraya gelerek Ankara ile ilgili araştırmalar yapıyorlar. Hatta dışarıdan da şehir planlamacılar, mimarlar ve yerel araştırmacılar geliyor ve Ankara ile ilgili araştırma yapıyorlar. Koleksiyonumuzda bulunan materyallerin yaklaşık yüzde 90’ı bağış yoluyla bize ulaşıyor” ifadelerini kullandı.

Kent arşivi kurmakla alakalı birçok soru aldıklarını söyleyerek olmazsa olmazları anlatan Osman Kutlu şöyle devam etti; “Sağlam bir teknik altyapının olması lazım. Onun dışında uzman personele ihtiyacınız olacaktır ve derlediğiniz materyalleri yönetecek, harmanlayacak, arşiv standartlarına uygun bir sisteme ihtiyacınız olacaktır. Biz bu sistemle işin mutfak kısmını da gözden geçirmek gerekir. Çünkü özel arşivler statüsüne giren kent arşivlerinde bir sınıflandırma politikası maalesef yok. Biz de Fransa da uygulanan yasal mevzuatı Türkiye’de uygulamaya çalıştık. Bunu da Ankara Dijital Kent Arşivi’nde görebilirsiniz. Yani içerisindeki materyalin türüne göre bir sınıflandırma yaptık. Normalde arşivlerde provenans ilkesine göre bir sınıflandırma oluyor. Bizde materyal türüne göre sınıflandırma ilkesini uyguladık ve sisteme entegre yaptık. Yani siz türünü seçtiğiniz zaman sistem otomatik olarak o materyale envanter numarası veriyor. Bu da tabi diğer kurumlar tarafından önemsemiyor ve böyle bir kurguyu kendilerine örnek alıyorlar. Şu anda da ileride yapabileceğimiz çalışmalara zemin hazırladık” dedi.

Her gelen bağışı doğrudan koleksiyonlara eklenmediğinin altını çizen Kutlu, bu konuda hazırlanan sağlama ve koleksiyon geliştirme prosedürleri doğrultusunda değerlendirildiğini söyledi. Kutlu, ayrıca arşivdeki verilerin kamuya açık ve kullanılabilir olduğunu araştırmacıların ticari amaç dışında kullanmak istedikleri materyallerin kaynak göstererek kullanabileceklerini belirtti. Amaçlarının Ankara ile ilgili tüm bilgileri tek bir platform üzerinde toplamak ve erişime açmak olduğunu belirten Kutlu, sadece Ankara değil, tüm ülkemizde oluşturulacak olan bu zengin dijital içeriğin kayıpsız bir şekilde gelecek kuşaklara aktarmak için mücadele ettiklerini sözlerine ekledi.

Sonuç olarak, Aydın ilinde böyle bir çalışma yok diyebiliriz. Efeler Belediyesi’nin kent arşivi konusunda bir çalışması oldu ama yeterince verimli olduğu söylenemez. Bu konuda başta Aydın Büyükşehir Belediye Başkanı Özlem Çerçioğlu olmak üzere Efeler Belediye Başkanı Fatih Atay’a ve Kuşadası Belediye Başkanı Ömer Günel’e önemli görevler düşmektedir. Umarım en kısa zamanda bu tür bir arşiv kurularak Türkiye açısından önemli bir yere sahip olan Aydın İlimiz böyle bir arşive sahip olabilir.

“Bir kütüphane karşısında insan kendini büyük bir sermayenin yanındaymış gibi hissediyor, sessiz sedasız hesapsız faiz getiren bir hazine.” (Goethe)

HÜSEYİN ASAR