Haberi Dinlemek için TIKLAYINIZ...!

KÖKLERİMİZDEN KOPMADAN YAŞAMAK

Ünlü yazarımız Ömer Seyfettin, biyografisine “Ben Gönen’de doğdum.” diye başlar. O gün bugündür bu başlangıca hep özenmişimdir. Ben de doğduğum yeri anlatsam, acaba neler gelir aklıma diye düşünmüşümdür.
Öyleyse ben de doğduğum yerden başlayayım. Biraz hayal kuralım: Ya hep doğduğumuz yerde yaşasaydık, hayatımız nasıl olurdu?
Ben GURUPİT’te doğdum.

“Neresi orası?” diye sorarsanız, Rize’nin Fındıklı ilçesine bağlı bir mahalleydi. Şimdilerde Yeni Köy adıyla anılıyor ve köy statüsünde. Ama benim gönlümde ve belleğimde hep GURUPİT olarak kalacak.

Peki, ne değişirdi hep Gurupit’te kalsaydık?

Gelin, biraz bunu düşünelim.

Bir ülkenin kalkınmasından söz edildiğinde aklımıza genellikle büyük şehirler gelir. Fabrikalar, geniş yollar, yükselen binalar ve gelişen sanayi… Oysa kalkınmanın bir de başka yüzü vardır. İnsanların doğdukları, büyüdükleri topraklarda, yaşamlarını sürdürebilecekleri olanaklara sahip olması da kalkınmanın önemli bir parçasıdır.

Düşünsenize, insanlar doğdukları yerleri terk etmek zorunda kalmasalar, kendi topraklarında üretip kazanabilseler, aileleriyle ve komşularıyla bir arada yaşayabilseler ne güzel olurdu!

Gurupit deyince gözümün önüne önce kendi köyüm, ardından bütün Doğu Karadeniz gelir. Yemyeşil yamaçlar, eteklerinden şırıl şırıl akan dereler ve her yamacında ayrı bir yaşam hikâyesi saklayan eşsiz bir coğrafya…

Çay bitkisinin bölgemizde yaygınlaşmasından önce geçim kaynaklarımızın başında mısır tarımı ve fındık üretimi gelirdi. Biraz da hayvancılık yapılır, hemen her ailenin kendi ihtiyacını karşılayacak kadar büyükbaş hayvanı bulunurdu.

Aileler genellikle genişti. Babaanne ve dedeler çocuklarıyla aynı evde yaşar, torunlarının yetişmesinde önemli rol üstlenirlerdi. Anneler tarlada, bahçede çalışırken çocuklar büyüklerinin gözetiminde büyürdü. İmece vardı, dayanışma vardı. Komşunun derdi herkesin derdiydi.

Sonra hayat değişmeye başladı.

Çay tarımının yaygınlaşmasıyla birlikte ekonomik ve toplumsal yaşam da farklılaştı. Mısır tarlalarının yerini çay bahçeleri aldı, fındık ağaçlarının bir bölümü söküldü. Çay, ailelere daha düzenli bir gelir sağlarken bölgenin tarımsal yapısını da değiştirdi.

Bu değişimin bir de doğayla ilgili yönü vardı. Fındık ağaçlarının ve doğal bitki örtüsünün toprağı tutan kökleri, yerlerini farklı bir bitki örtüsüne bıraktı. Özellikle eğimli arazilerde, yoğun yağışlarla birlikte toprak kaymaları ve heyelanlar önemli bir sorun hâline geldi. Elbette heyelanların tek bir nedeni yoktu; ancak doğayla kurduğumuz ilişkinin değişmesi de üzerinde düşünmemiz gereken konulardan biriydi.

Bir de işin kültürel tarafı vardı.

Doğu Karadeniz’de geleneksel geniş aile yapısında anne ve babalar çoğunlukla oğullarının evinde yaşarlardı. Babaanne olmak, dede olmak çok önemliydi. Oğul evinde yaşlanmak, anne babalar için onur verici bir durumdu. Çünkü gelin, eşinin baba evine gelir ve geniş aile düzenine katılırdı.

Babaanne ve dedelerin görevleri hiç bitmezdi. Torunlarının yetişmesinde, evin düzeninde ve aile içindeki dayanışmada önemli sorumluluklar üstlenirlerdi. Bu sorumluluklarını ömürlerinin sonuna kadar sürdürürlerdi. Onlar hayata veda ettikten sonra da erkek kardeşin evi, kız kardeşler için baba evi olma özelliğini korurdu.

Çocuğun babaannesinden öğrendiği bir yemek tarifi, çıtır çıtır yanan odun sobasının ısıttığı odada dedesinden dinlediği bir hayat hikâyesi ne kadar kıymetliydi!

Komşusundan gördüğü dayanışma, bir tabak içinde uzatılan meyve, maddi imkânı kısıtlı aileye sunulan taze balıklar… Bunların her biri paha biçilmez bir kültür mirasıydı.

Bunlar kitaplardan öğrenilebilecek bilgiler değildi. Yaşayarak, görerek, paylaşarak öğrenilen ve kuşaktan kuşağa aktarılan değerlerdi.

Köyler boşaldığında yalnızca evler ve tarlalar boş kalmaz. Diller, türküler, gelenekler, komşuluk ilişkileri ve kuşaklar arasındaki bağlar da zamanla zayıflar. Bir başka deyişle, yalnızca insanlar değil, bir yaşam kültürü de göç eder.

Şimdi gözlerimi kapasam ve bir zaman tüneline girsem…

Gurupit’te herhangi bir evin önünde kurulan kocaman leğenlerin çevresinde toplanan komşularıma kavuşsam. Taze, kabuklu fındıkları ayıklamak için gelen kadınları, erkekleri yeniden görsem. Cam şişelere doldurulan gazyağının içine yerleştirilen fitillerle patika yolları aydınlatan o ışıkları seyretsem… Bizim oralarda adına “demokrat” denirdi. Leğenlerin etrafında toplanan insanların, tiyatro sanatçılarını aratmayan komik anlatımlarını bir kez daha dinlesem…

Heyhat! Hepsi geride kaldı. Yoksa ben de çok mu şey istiyorum? Belki de zamanın ne kadar değiştiğinin, benim de ne kadar yol aldığımın farkında değilim.

Elbette geçmişin bütün yaşam biçimlerini bugüne taşımak mümkün değil. Zaten böyle bir özlem içinde de değilim. Benim özlediğim, geçmişin güzel değerlerini günümüzün olanaklarıyla yeniden buluşturmak.

Eğitimle, teknolojiyle, çağdaş yaşam standartlarıyla birlikte dayanışmayı, paylaşmayı, komşuluğu ve aile bağlarını da yaşatabilsek…

İnsanlar kendi yörelerinde üretip kazanabilseler, çocuklarını kendi kültürlerinin içinde yetiştirebilseler, büyüklerinden öğrendiklerini yeni kuşaklara aktarabilseler ne güzel olurdu!

Çünkü insanın kökleri yalnızca geçmişini değil, geleceğini de besler.

Bir ağaç düşünelim. Köklerini söküp başka bir yere taşımak yerine, bulunduğu yerde daha güçlü büyümesini sağlamak daha doğru değil midir?

İnsan da biraz böyledir.

Belki de artık köylerimizi yalnızca yaz aylarında hatırlanan, tatillerde uğranılan yerler olmaktan çıkarmanın zamanıdır. Kendi topraklarımızda üretmenin, yaşamanın ve geleceğimizi kurmanın yollarını aramalıyız.

Kim bilir, belki de yeniden köylerimize dönmenin değil, köylerimizi yeniden yaşanabilir hâle getirmenin zamanıdır.

Biraz hayal, biraz gerçek…

Köklerimizden kopmadan yaşamak dileğiyle…

Saygılarımla.

Egeden Medya Haber – Eğitimci Yazar Melahat Erten Tekeşin