SÜLEYMAN BASA’DAN AFETLERE BİLİMSEL BAKIŞ: TEHLİKEYİ DOĞA, FELAKETİN BOYUTUNU HAZIRLIKSIZLIK BELİRLİYOR!
Jeoloji mühendisi ve doktora düzeyindeki akademik birikimiyle de öne çıkan TİMBİR Genel Başkanı Dr. Süleyman Basa, afetler karşısında bilginin ve toplumsal hazırlığın önemini gündeme taşıdı. Basa’nın COP31 kapsamında yaptığı değerlendirme, afet haberciliğinin yalnızca felaketin görüntülerini aktarmakla sınırlı kalmaması gerektiğini bir kez daha ortaya koydu.
ANKARA – Deprem, sel, heyelan ve orman yangınları… Doğa olayları hayatın bir gerçeği. Ancak bu olayların ne ölçüde yıkıcı sonuçlar doğuracağı, yalnızca doğanın gücüyle açıklanamaz. Bilimsel verilerin dikkate alınması, yerleşimlerin doğru planlanması, risklerin önceden belirlenmesi ve toplumun bilinçlendirilmesi, afetlerin sonuçlarını etkileyen temel unsurlar arasında yer alıyor.
Türk İnternet Medya Birliği (TİMBİR) Genel Başkanı Dr. Süleyman Basa’nın COP31 kapsamında iklim değişikliği, doğal afetler ve medyanın sorumluluğu üzerine yaptığı değerlendirme, konunun tam da bu yönüne dikkat çekiyor.
Jeoloji mühendisliği alanındaki mesleki kimliği ve akademik birikimiyle de değerlendirildiğinde Basa’nın mesajı, yalnızca gazetecilik etiğine ilişkin bir çağrı olmanın ötesinde, afet risklerini doğru anlama ve toplumsal farkındalığı artırma açısından da önem taşıyor.
AFETİ ANLAMAK, SADECE SONUÇLARINA BAKMAK DEĞİLDİR
Bir deprem meydana geldiğinde gözler yıkılan binalara, arama kurtarma çalışmalarına ve can kayıplarına çevriliyor. Sel felaketlerinde su altında kalan yerleşimler, heyelanlarda kayan toprak kütleleri, orman yangınlarında ise yok olan yaşam alanları gündeme geliyor.
Oysa afetlerin gerçek boyutunu anlayabilmek için yalnızca sonuçları görüntülemek yeterli değil. Tehlikenin niteliği, insanların bu tehlikeye ne ölçüde maruz kaldığı, yapıların dayanıklılığı, yerleşim kararları ve hazırlık düzeyi de değerlendirilmek zorunda.
Deprem örneğinde olduğu gibi, yer kabuğundaki hareketler doğal süreçlerin bir parçası. Ancak depremin büyük bir insani felakete dönüşmesinde yapı güvenliği, zemin koşulları, şehirleşme tercihleri ve denetim mekanizmaları belirleyici olabiliyor.
Bu nedenle afet haberciliği, yalnızca “Ne oldu?” sorusunu değil, bilimsel veriler ışığında “Neden bu kadar ağır sonuçlar ortaya çıktı?” ve “Benzer riskleri azaltmak için ne yapılabilir?” sorularını da gündeme taşımalı.
BİLİMSEL BİLGİ, TOPLUMSAL FARKINDALIĞA DÖNÜŞMELİ
TİMBİR Genel Başkanı Dr. Süleyman Basa’nın üzerinde durduğu önemli başlıklardan biri de medyanın afetlerle mücadelede üstlendiği sorumluluk.
Basa’nın değerlendirmesine göre gazetecilik, afet anında görüntü ve bilgi aktarmanın ötesine geçerek toplumun bilinçlenmesine katkı sunmalı. Doğrulanmamış bilgilerin yayılmasının önüne geçilmesi, resmi açıklamaların güvenilir kaynaklardan aktarılması ve kurtarma çalışmalarını olumsuz etkileyebilecek yayınlardan kaçınılması bu sorumluluğun temel parçaları.
Ancak bilimsel açıdan güçlü bir afet haberciliği için bunlar da tek başına yeterli değil. Uzman görüşlerine yer verilmesi, teknik kavramların vatandaşın anlayabileceği bir dille açıklanması ve risklerin sansasyona başvurmadan anlatılması da büyük önem taşıyor.
Bir deprem haberinde yalnızca büyüklük değerini vermek yerine, bu değerin ne anlama geldiğini açıklamak; sel haberinde yalnızca su seviyesini aktarmak yerine riskli bölgeler ve alınması gereken önlemler hakkında doğru bilgi sunmak, medyanın topluma sağlayabileceği katkıyı artırıyor.
REYTİNG DEĞİL, İNSAN HAYATI ÖNCELİKLİ OLMALI
Afet dönemlerinde görüntülerin hızla yayılması, sosyal medya paylaşımlarının kontrolsüz biçimde çoğalması ve en çarpıcı haberi ilk verme yarışı, yanlış bilginin de hızla dolaşıma girmesine neden olabiliyor.
Eski görüntülerin yeni bir felakete aitmiş gibi paylaşılması, doğrulanmamış kayıp listeleri, yanlış yardım çağrıları ve teyitsiz konum bilgileri, kriz anlarında ciddi sorunlar yaratabiliyor.
Bu noktada sorumlu gazetecilik, yalnızca haberin hızlı yayımlanmasını değil, yayımlanmaya değer doğrulukta olmasını da gerektiriyor.
Basa’nın afet haberciliğine ilişkin yaklaşımının öne çıkardığı temel anlayış da burada anlam kazanıyor: Medya, felaketin acısını büyüten bir görüntü yarışına girmek yerine doğru bilgiyle toplumsal dayanışmayı desteklemeli; afet öncesinde hazırlık kültürünün, afet sırasında güvenilir bilginin, afet sonrasında ise iyileşme sürecinin güçlenmesine katkı sunmalı.
COP31 GÜNDEMİNDE AFETLERE KARŞI ORTAK SORUMLULUK
İklim değişikliğiyle mücadele ve afetlere karşı dirençli kentler oluşturulması, yalnızca uzmanların veya kamu kurumlarının sorumluluğunda değil. Yerel yönetimlerden üniversitelere, sivil toplum kuruluşlarından medya kuruluşlarına kadar geniş bir iş birliğini gerektiriyor.
Türkiye’nin özellikle depremlerden edindiği acı tecrübeler, riskleri önceden değerlendirmenin ve bilimsel verileri karar süreçlerinde dikkate almanın yaşamsal önemini gösteriyor.
COP31 çerçevesinde gündeme gelen iklim ve afet tartışmaları da bu açıdan önemli bir fırsat sunuyor. Afetlere hazırlık, yalnızca felaket yaşandığında alınacak tedbirlerden ibaret görülmemeli; şehirlerin planlanmasından yapı güvenliğine, çevresel risklerin yönetiminden toplumun bilgilendirilmesine kadar uzanan bütüncül bir yaklaşım benimsenmeli.
Dr. Süleyman Basa’nın açıklamaları, bu mücadelenin bir parçası olarak medyanın üstlenmesi gereken rolü yeniden gündeme taşıyor.
Ege’den Medya Haber olarak değerlendiriyoruz: Afet karşısında güçlü toplum olmanın yolu, yalnızca felaket sonrasında harekete geçmekten değil, tehlikeyi önceden tanımaktan, bilimsel bilgiyi dikkate almaktan ve doğru bilgiyi zamanında paylaşmaktan geçiyor.
Çünkü gazeteciliğin gerçek gücü, felaketin en çarpıcı görüntüsünü yayımlamakla değil; toplumun tehlikeyi anlamasına, doğru kararlar almasına ve gelecekte yaşanabilecek kayıpların azaltılmasına katkı sunmakla ölçülmeli.
