SESSİZ KRİZ: DOĞU AKDENİZ

Emekli Deniz Albay Temel Ersoy

Yunanistan Doğu Akdeniz’de tek bir hamle değil; enerji, deniz yetki alanı, altyapı, diplomasi ve askerî caydırıcılık eksenlerinde kurulan bütüncül bir jeopolitik ağ peşinde. Amacı Türkiye’yi Doğu Akdeniz denkleminin dışına itmek, kendi deniz yetki alanı haritasını fiilen kabul ettirmek ve AB desteğiyle bölgesel üstünlük kurmak.

Biz ebedi iktidar ve hanedan inşası için muhalefeti tasfiye edip ülkeyi fiilen bir federasyona çevirecek oyunlar peşinde koşarken komşu çocuğu da kendi halkını zenginleştirecek hamleleri yapıyor.

Şimdi gelin Yunanistan’ın bu hamlelerini teker teker ele alalım.

Yunanistan’ın Son Faaliyetleri: Doğu Akdeniz Ekseni

1. Hukuki-Siyasal Çerçeve: 12 Mil ve Lahey Söylemi

Yunanistan son dönemde üç şeyi paralel yürütüyor:

Lahey’e gidiş çerçevesini daraltma: Dışişleri Bakanı Gerapetritis, Türkiye ile olası bir Lahey sürecinin yalnızca kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölge (EEZ) sınırlandırması ile sınırlı olabileceğini, bunun dışındaki tüm konuların (egemenlik, adaların statüsü vb.) tartışma dışı olduğunu açıkça söylüyor.

12 mil kartını “tek taraflı hak” olarak masada tutma: Yunanistan, karasularını 12 deniz miline çıkarma hakkını tek taraflı egemenlik yetkisi olarak sürekli hatırlatıyor; “ne zaman ve nasıl kullanacağımıza biz karar veririz” söylemiyle bunu bir baskı aracı hâline getiriyor.

Sorunun tanımını daraltma: “Türkiye ile tek sorunumuz kıta sahanlığı/EEZ’dir” diyerek, Türkiye’nin adaların silahlandırılması, hava sahası, FIR, adaların statüsü gibi başlıklarını meşruiyet dışına itmeye çalışıyor.

Bu, hukuki zeminde şu anlama geliyor: Yunanistan, sorunun kapsamını daraltarak Türkiye’nin geniş dosyasını “maksimalist” göstermeye çalışıyor.

2. Diplomatik Faaliyetler: Türkiye’yi “Provokatif Aktör” Olarak Çerçeveleme

Son aylarda Atina’nın yaptığı şey çok net.

AB ve uluslararası örgütlere sistematik bilgilendirme: Yunanistan, Türkiye’nin deniz milli parkları, deniz yetki alanı beyanları ve Doğu Akdeniz’deki adımlarını “provokatif” ve “uluslararası hukuka aykırı” olarak raporlayıp AB Dışişleri Konseyi’ne ve diğer kurumlara taşıyor.

“İnisiyatif bizde” söylemi: Yunan tarafı, yıllar sonra ilk kez “inisiyatif bizde” diyerek, Türkiye’yi reaksiyon veren taraf konumuna itmeye çalışıyor.

Bu, meşruiyet savaşında Yunanistan’ın öne çıkma çabası.

3. Enerji-Altyapı Ekseni: Yunanistan-Kıbrıs Hattı ve Denizaltı Kablolar

Önemli bir yeni hat Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantısı (EuroAsia Interconnector). Atina, bu hattı Avrupa projesi ve “uluslararası hukuk çerçevesinde” bir altyapı olarak sunuyor; Türkiye’nin itirazlarını “haksız müdahale” gibi göstermeye çalışıyor.

Denizaltı kabloları ve deniz tabanı faaliyetlerine gelince, Yunanistan, deniz tabanı araştırmaları ve kablo hatlarını sürdürürken, olası Türk tepkisine karşı “gerekirse fırkateyn ve F-16 ile cevap veririz” diyerek askerî caydırıcılık mesajı veriyor.

Bu hatlar, Doğu Akdeniz enerji-altyapı haritasında Türkiye’yi baypas eden bir mimarinin parçası.

4. Askerî Duruş: “Hazırız” Mesajı

Yunanistan F-16’ları modernize ediyor, Rafale ve Belharra ile hava-deniz gücünü yükseltiyor.

Doğu Akdeniz’de deniz gözetleme ve fırkateyn varlığını, enerji-altyapı projeleriyle ilişkilendirerek “gerekirse askerî koruma” söylemi kuruyor.

Bu, doğrudan Türkiye’ye “geri adım atmayız, gerekirse güç kullanırız” mesajı.

Bu Faaliyetlerin Türkiye’ye Olası Etkileri

1. Hukuki-Stratejik Etki: Manevra Alanının Daraltılması

Sorunun tanımını Yunanistan belirlerse, Türkiye’nin adaların silahlandırılması, hava sahası, FIR, adaların statüsü gibi başlıkları uluslararası gündemde marjinalleşebilir.

12 mil kartı: Ege’de 12 mil, Türkiye için kırmızı çizgi; bu kartın sürekli masada tutulması, kriz eşiğini aşağı çeker.

Lahey çerçevesi: Yunanistan’ın “sadece EEZ/kıta sahanlığı” söylemi, Türkiye’yi ya dar bir dosyaya razı olmaya ya da Lahey seçeneğini reddeden taraf gibi görünmeye zorlayabilir.

2. Enerji-Jeopolitik Etki: Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de Dışlanması

Yunanistan-Kıbrıs-İsrail-Mısır eksenli enerji ve elektrik hatları, Türkiye’yi Doğu Akdeniz enerji-altyapı haritasında çevreleyen bir yapı kuruyor.

Bu hatlar AB tarafından “Avrupa projesi” olarak çerçevelendiğinde, Türkiye’nin itirazları “bölgesel sorun çıkarma” gibi sunulabilir.

Böyle bir durumda Türkiye’nin enerji geçiş ülkesi rolü, Doğu Akdeniz’de kısmen zayıflatılabilir.

3. Askerî-Operasyonel Etki: Kriz Eşiğinin Düşmesi

Yunanistan’ın “gerekirse fırkateyn ve F-16 ile cevap veririz” söylemi, denizaltı kablo ve enerji hatlarını askerî koruma gerekçesi hâline getiriyor.

Bu, deniz yetki alanı tartışmasını altyapı koruma doktriniyle birleştirerek, sahada karşılaşma riskini artırıyor.

Türkiye Bu Faaliyetlere Nasıl Karşılık Verebilir?

Burada hukuki-diplomatik, jeopolitik-enerji, askerî-doktrinel olmak üzere üç düzeyde cevap verecek mantıklı bir model düşünülmelidir.

1. Hukuki-Diplomatik Düzeyde Karşılık

Sorunun tanımını yeniden çerçevelemek: Türkiye, “tek sorun EEZ/kıta sahanlığıdır” söylemini kabul etmeden, adaların silahlandırılması, hava sahası, FIR, adaların statüsü gibi başlıkları sistematik olarak dosyaya eklemeli.

Çok taraflı diplomasi: AB dışı aktörler (İngiltere, İtalya, İspanya, Körfez, Asya) nezdinde, Yunanistan’ın maksimalist deniz yetki iddialarının dengeleyici anlatısını kurmak.

Lahey seçeneğini şartlı gündemde tutmak: “Lahey olabilir, ama kapsam tek taraflı daraltılamaz” diyerek hem hukuki meşruiyet hem de pazarlık gücünü korumak.

2. Jeopolitik-Enerji Düzeyinde Karşılık

Alternatif hatlar: Türkiye-KKTC-İsrail-Körfez eksenli enerji ve veri-elektrik hatlarıyla, Yunanistan-Kıbrıs hattına jeopolitik karşı ağırlık oluşturmak.

Deniz yetki alanını somutlaştırmak: Mavi Vatan söylemini, somut projelerle (kablolar, sondajlar, deniz parkları, koruma alanları) destekleyerek, harita üzerinde fiilî varlık hâline getirmek.

AB ile seçici iş birliği: Enerji güvenliği, yeşil dönüşüm, LNG, elektrik enterkonnektörleri gibi alanlarda Türkiye’yi vazgeçilmez aktör hâline getiren dosyaları öne çekmek.

3. Askerî-Doktrinel Düzeyde Karşılık

Çok katmanlı deniz-hava savunma: Doğu Akdeniz’de denizaltı kablolar, enerji hatları, sondaj sahaları için koruma doktrini geliştirmek; deniz-hava-siber bileşenli bir “altyapı koruma konsepti” kurmak.

Karşı-ağ doktrini: Yunanistan’ın deniz-hava ağını, Türkiye’nin İHA/SİHA, deniz gözetleme, elektronik harp kapasitesiyle asimetrik dengeleyecek bir ağ doktrini.

Kriz yönetimi mekanizmaları: NATO, ikili mekanizmalar ve üçüncü taraflar üzerinden, sahadaki karşılaşmaları kontrollü tutacak hatlar kurmak.

Yunanistan, Doğu Akdeniz’de Türkiye’yi enerji-altyapı ve hukuk haritasında çevrelemeye çalışıyor; Türkiye’nin cevabı, sadece “itiraz” değil, kendi jeopolitik ağını kurmak olmalı.

Yani mesele sadece “Yunanistan ne yapıyor?” değil; Türkiye kendi Doğu Akdeniz modelini ne kadar somutlaştırıyor?

Aksi takdirde bir sabah uyandığımızda uyandığımıza pişman oluruz.

Temel Ersoy
Emekli Deniz Albay