TUTSAK MI, SANIK MI? KELİMELERİN ARDINDAKİ SİYASET
Siyaset bazen yalnızca yapılanlarla değil, kullanılan kelimelerle de yapılır. Hatta kimi zaman kelimeler, gerçeğin önüne geçer; algıyı şekillendirir, hakikati gölgeler.
“Tutsak” kelimesi de tam olarak böyle bir kavram.
Sözlük anlamı nettir: Savaşta karşı tarafça yakalanan, esir alınan kişi… Yani ortada bir savaş olacak, iki taraf olacak, biri diğerini esir alacak. Bu kelime, hukuki bir tanım değil; siyasal ve tarihsel bir durumun ifadesidir.
Peki bugün ne oluyor?
Türkiye’de yürüyen bir yargı sürecinde, hakkında rüşvet, yolsuzluk ya da görevi kötüye kullanma iddiasıyla soruşturma açılan, mahkeme kararıyla tutuklanan kişiler için “tutsak” ifadesi kullanılıyor. Bu sadece bir kelime tercihi değildir. Bu, bilinçli bir siyasi pozisyonun ifadesidir.
Çünkü birine “tutuklu” demek ile “tutsak” demek arasında çok ciddi bir fark vardır.
“Tutuklu” derseniz, ortada bir hukuk süreci olduğunu kabul edersiniz. Suç isnadı vardır, savunma hakkı vardır, yargılama vardır.
Ama “tutsak” dediğiniz anda, meseleyi hukuk zemininden çıkarır, bir çatışma zeminine taşırsınız. Devleti de, yargıyı da bir “karşı taraf” olarak konumlandırırsınız.
İşte asıl tartışılması gereken nokta da burasıdır.
Daha önce bazı siyasi çevrelerin kendilerini Türkiye Cumhuriyeti ile bir mücadele, hatta çatışma içinde tanımlayarak “tutsak” söylemini tercih ettiğini biliyoruz. Bu yaklaşımın ideolojik arka planı vardır, tartışılır, eleştirilir.
Ancak bugün aynı kavramın, yolsuzluk iddialarıyla yargılanan yerel yöneticiler için de kullanılmaya başlanması, bambaşka bir soruyu gündeme getiriyor:
Ortada gerçekten bir “siyasi esaret” mi var, yoksa hukuki bir süreç mi?
Eğer her tutuklama “tutsaklık” olarak tanımlanırsa, o zaman hukukun dili tamamen ortadan kalkar. Her sanık “mağdur”, her soruşturma “baskı”, her mahkeme kararı “siyasi operasyon” olur. Bu ise toplumsal güveni zedeler, hukuk sistemine olan inancı aşındırır.
Elbette şu da bir gerçektir:
Hukukun bağımsızlığı ve tarafsızlığı her zaman sorgulanabilir, sorgulanmalıdır da. Eleştiri demokrasinin temelidir. Ancak eleştiri ile kavramların içini boşaltmak arasında ince ama önemli bir çizgi vardır.
Bugün o çizginin giderek silikleştiğini görüyoruz.
Bir belediye başkanı hakkında ciddi iddialar varsa, bu iddialar mahkemede konuşulmalı, delillerle tartışılmalı, hukuk içinde sonuçlanmalıdır. Bu süreç eleştirilebilir, denetlenebilir. Ama daha baştan “tutsak” diyerek hüküm vermek, gerçeği savunmak değil, kendi gerçeğini üretmektir.
Siyaset kurumu, kelimeler üzerinden gerçeklik inşa etmeye çalıştıkça, toplum da kamplara ayrılır. Herkes kendi sözlüğünü yazmaya başlar. O noktadan sonra ne hukuk kalır, ne ortak akıl.
Sonuç olarak mesele şudur:
Eğer ortada bir savaş yoksa, “tutsak” da yoktur.
Eğer hukuk varsa, onun adı “tutukluluk”tur.
Ve eğer gerçekten adalet aranıyorsa, bu arayış sloganlarla değil, delillerle yapılır.
Kelimelerle savaş açmak kolaydır.
Ama gerçeklerle yüzleşmek, her zaman daha zordur.
