Vatandaşa Başka, Sayıştay’a Başka! Kuşadası Belediyesi’nin Basın Ödemeleri Mercek Altında
Ergun Ok | Ege’den Medya Haber
Bir gazeteci Kuşadası belediyesine CİMER üzerinden soruyor: Hangi gazetelere, hangi ilanlar için, ne kadar para ödendi?
Kuşadası Belediyesi’nin cevabı: Bunlar ticari bilgiler, açıklanamaz!
Peki, aynı belediyenin basın faaliyetlerine yönelik harcamaları Sayıştay denetimine konu olduğunda ne görüyoruz? Editöryel haber karşılığında basın kuruluşlarına yapılan ödemeler ve bu ödemelerin mevzuata uygun olmayan bir yöntemle gerçekleştirilmesine ilişkin tespitler…
İşte Kuşadası Belediyesi’nin 2025 yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu ile Ege’den Medya Haber’in CİMER başvurusuna verilen cevap arasındaki ilişki, tam da bu noktada kamuoyunun önüne önemli sorular getiriyor.
Vatandaşa açıklanmayan basın harcamalarının hesabı nasıl verilecek?
Gazetecinin sorusu açık, belediyenin cevabı ortada
Ege’den Medya Haber Genel Yayın Yönetmeni Ekrem Örsoğlu, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında e-Devlet üzerinden CİMER’e başvurarak Kuşadası Belediyesi’nin son bir yılda hangi gazetelere, hangi ilanlar için ve ne kadar ödeme yaptığının belgeleriyle açıklanmasını istedi.
Başvuruda, daha önce Güvercin Masa üzerinden yapılan bilgi edinme girişiminden sonuç alınamadığı da belirtildi.
Kuşadası Belediyesi Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü, 13 Ocak 2025 tarihli cevabında, belediyenin faaliyet ve hizmetlerini kamuoyuna duyurmak amacıyla basın kuruluşlarıyla çalışmalar yürütüldüğünü bildirdi. Ayrıca belediyenin diğer müdürlüklerinin de Basın İlan Kurumu aracılığıyla ilan yayımladığını ifade etti.
Ancak istenen bilgilerin belediye, Basın İlan Kurumu ve ilgili basın kuruluşları arasındaki ticari bilgiler kapsamında değerlendirildiği belirtilerek 4982 sayılı Kanun’un 23’üncü maddesine atıf yapıldı. Cevapta, Türk Ceza Kanunu’nun 239’uncu maddesi de gerekçe gösterildi.
Sonuç olarak gazetecinin istediği ödeme dökümü paylaşılmadı.
Burada şu soruyu sormak gerekiyor: Kamu kaynaklarından yapılan harcamaların hangi bilgilerinin açıklanabileceği ve hangilerinin hukuken korunması gerektiği, somut dayanaklarıyla ortaya konulamaz mı? Belediyenin farklı müdürlükleri üzerinden yapılan ilan ve basın harcamalarının toplamı, kapsamı ve denetim yöntemi neden açıklığa kavuşturulmuyor?
Bu soruların cevabı, kamuoyunun bilgi edinme hakkı açısından önem taşıyor.
Sayıştay raporundaki 26’ncı bulgu ne söylüyor?
Aydın Kuşadası Belediyesi 2025 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu’nun 26’ncı bulgusu, “Editöryel Haber Karşılığı Basın Kuruluşlarına Ödemelerin Avans Olarak Yapılması” başlığını taşıyor.
Raporda, belediyenin etkinlik, çalışma ve faaliyetlerinin basın yayın kuruluşlarında editöryel haber olarak yayımlanması karşılığında yapılan ödemelerin avans yöntemiyle gerçekleştirildiği belirtiliyor.
Sayıştay, ilgili mali mevzuatı inceleyerek bu yöntemin düzenlemelere uygun olmadığı sonucuna varıyor. Raporda, 2025 yılı için avans üst sınırının 12 bin 300 TL olduğu da ifade ediliyor. Basın İlan Kurumu üzerinden yapılan ilan giderlerine ilişkin düzenlemelerin editöryel haber ödemelerini kapsamadığı vurgulanıyor.
Belediye yönetimi ise bulguya katıldığını ve konunun düzeltilmesi için işlemlere başlandığını bildiriyor.
Bu, raporun ortaya koyduğu somut tespit.
Ancak önemli bir ayrımı da gözden kaçırmayalım: CİMER başvurusu, ilanlar için yapılan ödemelerin dökümünü talep ediyor. Sayıştay’ın 26’ncı bulgusu ise editöryel haber karşılığındaki ödemelerin yöntemini ele alıyor. Bu iki başlık arasında ilişki bulunmakla birlikte, aynı ödemeler oldukları mevcut belgelerden tek başına çıkarılamaz.
Tam da bu nedenle belediyenin açıklaması gereken konu daha da önem kazanıyor: İlan giderleri ile editöryel haber ödemeleri nasıl ayrılıyor, her bir harcama hangi kayıtlarla takip ediliyor ve kamu kaynağının karşılığında hangi hizmet alınıyor?
Haber mi, tanıtım mı, reklam mı?
Bir belediyenin hizmetlerini duyurması doğaldır. Bunun için reklam verebilir, ilan yayımlatabilir ve tanıtım çalışmaları yapabilir. Ancak bunların niteliği, bedeli ve karşılığı açık olmalıdır.
Çünkü reklam ile haber aynı şey değildir. Ücret karşılığında yayımlanan tanıtım içeriğiyle bağımsız gazetecilik ürünü arasındaki ayrım belirsizleştiğinde, yalnızca okurun güveni değil, gazetecilik mesleğinin itibarı da zarar görür.
Kamu kaynağıyla basın kuruluşlarına ödeme yapılması tek başına bir usulsüzlük veya taraflı yayın kanıtı değildir. Bununla birlikte ödemelerin hangi ölçütlerle yapıldığı, hangi hizmetleri kapsadığı ve nasıl denetlendiği şeffaf biçimde açıklanmalıdır.
Aksi hâlde sektör içinde kuşkular büyür, gazeteciler birbirleri hakkında tahmin yürütmek zorunda kalır. Bunun önüne geçmenin yolu ise suçlama değil, belgedir; söylenti değil, açıklıktır.
Şimdi cevap verme sırası belediyede
Ege’den Medya Haber olarak bu konuyu herhangi bir gazeteciyi ya da basın kuruluşunu hedef göstermek için gündeme getirmiyoruz. Amacımız, kamu bütçesinden yapılan harcamaların hesabının sorulması ve vatandaşın bilgi edinme hakkının korunmasıdır.
Kuşadası Belediyesi şu sorulara açık ve belgeli cevap vermelidir:
- Basın kuruluşlarına yapılan ilan ve editöryel haber ödemelerinin toplam tutarı nedir?
- Bu ödemeler hangi kuruluşlara, hangi hizmetlerin karşılığında yapılmıştır?
- İlan, reklam, tanıtım ve editöryel haber giderleri hangi yöntemle birbirinden ayrılmaktadır?
- Sayıştay’ın mevzuata aykırı bulduğu ödeme uygulaması nasıl düzeltilmiştir?
- CİMER başvurusunda talep edilen bilgiler neden ticari sır kapsamında değerlendirilmiştir ve bu değerlendirmenin hukuki dayanağı nedir?
Bunlar cevapsız bırakılmaması gereken sorulardır.
Sayıştay’ın bulgusu, belirli gazetecilerin haberlerini sattığını veya belediyenin algı operasyonu yaptırdığını kanıtlamaz. Ancak kamu kaynağıyla editöryel haber karşılığında ödeme yapıldığına ilişkin tespit, bu harcamaların şeffaflığı konusunda ciddi bir açıklama ihtiyacı doğurur.
Vatandaşa verilen cevap ile Sayıştay raporundaki tespitler arasındaki fark aydınlatılmalı; Kuşadası Belediyesi, basın harcamalarının kapsamını ve dayanağını kamuoyuna açıklamalıdır.
Çünkü belediye bütçesi bir kurumun özel kasası değil, halkın emanetidir. O emaneti denetlemek de gazetecinin görevidir.
Ergun Ok Ege’den Medya Haber
